Onderzoeksjournalisten woedend over voorstellen voor inperking Woo

In een brief aan formateur Sybrand Buma geeft demissionair minister Rijkaart namens de ambtenaren op zijn ministerie antwoorden op vragen over de Woo. Er wordt voorgesteld om de omvang van Woo-verzoeken te begrenzen, beleidadviezen, concepten en e-mails uit te sluiten en een maximum in te stellen aan lopende Woo-verzoeken. Ook wordt voorgesteld om de kosten van een Woo-verzoek door te berekenen aan de verzoeker, hiervan zijn journalisten wel vrijgesteld.

Het ministerie pleit ook voor de instelling van de uitzonderingsgrond ‘algemeen belang’. Vanwege geopolitieke ontwikkelingen zouden de publicaties van documenten ‘waar nodig’ geweigerd kunnen worden.

De hervormingen, indien doorgevoerd, zouden direct raken aan de mogelijkheid van journalisten om de macht te controleren. In de afgelopen jaren brachten onderzoeksjournalisten meerdere grote affaires op basis van Woo-verzoeken aan het licht.

Werklast
De voorstellen worden door het ministerie gedaan om beter te kunnen omgaan met het hoge aantal Woo-verzoeken. Als oplossingen worden voorstellen gedaan om informatie eerder te verstrekken buiten een Woo-verzoek om, het proces te stroomlijnen, het gebruik van AI en andere middelen.

Beide journalisten noemen de hervormingen veel te voorbarig. Staal: “De wet kan beter, maar bestaat nog maar drie jaar. Hij moet nog geëvalueerd worden, echter kan dat niet op basis van alleen maar eenzijdige ervaringen uit de ambtenarij. Vanuit de onderzoeksjournalistiek en maatschappelijke organisaties zijn er tientallen adviezen aangereikt. Het is bizar dat ambtenaren deze punten noemen en tegelijk schrijven dat er geen verbetering mogelijk is.”

Ook Van Beek noemt dit: “Er loopt een enorm onderzoek naar de werklast van Woo-verzoeken. Ik vind het vreemd dat het ministerie nu al zegt dat de wet niet werkt en hem wil kortwieken. Erken de enorme achterstand qua informatiehuishouding. Ik vind het kwalijk voor de ambtenaren en de VVOJ die samenwerken om de wet juist beter te maken. Nu is er een poging om de wet te verkleinen, maar e-mails en ambtelijke adviezen worden juist gebruikt door journalisten om beleid te controleren.” 

“Kijk naar de best practices die goed werken”, vervolgt Van Beek. “Zoals de vertrouwelijke voorinzage. Bij omvangrijke onderzoeken kun je na inzage een selectie documenten zien die vervolgens worden beoordeeld. Dat werkt heel goed maar ministeries vinden het te spannend.”

De problemen op de diverse ministeries met het voldoen aan Woo-verzoeken worden door ambtenaren en journalisten gewijd aan het ontbreken van een centraal documentenregister waardoor centraal zoeken onmogelijk is. In plaats daarvan moeten ambtenaren handmatig zoeken.

‘Doorn in het oog’
Het advies heeft een extra lading gekregen door uitspraken van CDA-fractievoorzitter Henri Bontebal, die woensdag in de Tweede Kamer zei de Woo ‘een doorn in het oog’ te vinden. Beide journalisten hebben geen goed woord over voor de uitspraken. “Bontebal opent frontaal de aanval op de wet, hij maakt een nutteloze karikatuur van de openbaarheid van overheidsinformatie. Daarmee zet hij de inzichten van het cruciale belang van de Wet open overheid bij het grofvuil”, zegt Staal.

Henri Bontenbal (CDA) noemt de Wet Open Overheid, bedoeld om de overheid transparanter te maken, een 'doorn in het oog':

[image or embed]

— Guus Valk (@guusvalk.bsky.social) 10 december 2025 om 15:32

“Ik hoor in zijn bijdrage niks over het belang van de toeslagenaffaire.” Gaat Staal door. “Zonder de Woo hadden we niet geweten hoe die was ontstaan en heb je fundamenteel geen begrip voor de rol die overheidsinformatie speelt in een gezonde open samenleving. Het is zorgelijk dat dit niet op zichzelf staat en is ingestoken met de ambtelijke top die wet al jarenlang wil inperken.”

Van Beek: “Het is de omgekeerde wereld, dan heb je er echt niks van begrepen. Kijk naar de toeslagenaffaire. Dat is een affaire die is aangetoond door de Woo en Wob. Beleid moet gewoon controleerbaar zijn.”

Ook NVJ-secretaris Thomas Bruning is kritisch: “De lessen die werden geleerd na de toeslagenaffaire, over het belang van een werkelijk transparante overheid om misstanden te voorkomen, lijken voorgoed vergeten. Om als journalistiek volwaardig de controlerende rol ten opzichte van de overheid te kunnen vervullen, is de Woo van grote waarde. Nu de wet verder beperken in plaats van de nog altijd bestaande problemen zoals lange wachttermijnen oplossen, is het paard achter de wagen spannen en een slecht signaal als het gaat om persvrijheid en democratie.”

“Zorg nu eerst eens voor een volwaardige evaluatie van de Woo”, gaat Bruning verder. “kijk hoe de ambities van de wet (een open overheid!) beter kunnen worden waargemaakt voordat je allerlei nieuwe barrières op gaat werpen die de openbaarheid van de overheid verder beperken.”

Adviescollege
Op dinsdag, een dag voor de uitspraken van Bontebal over de Woo, publiceerde het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding een fel kritisch stuk over het handelen van minister Wiersma van Landbouw. De minister vertraagt het afhandelen van Woo-verzoeken die werden ingediend door Omroep Gelderland, FTM en NRC.

“Ondanks een eerder advies van het Adviescollege gevolgd door een uitspraak van de Raad van State over Woo-verzoeken naar dezelfde gegevens uit eerdere jaren, kiest de minister van LVVN er weer voor om bij Woo-verzoeken over emissiegegevens een onnodige, dure en bureaucratische zienswijzeprocedure te doorlopen”, schrijft de ACOI.

Volgens het ACOI kost de vertraging van de Woo-verzoeken het ministerie 15 tot 60 miljoen euro per jaar. In mei riep het adviescollege de minister ook al op haar keuze te herzien. Eerder negeerde de minister ook al uitspraken van de rechter om de gegevens te openbaren, ze kreeg toen een dwangsom tot een miljoen euro opgelegd.